Kamienny mur z bramą, krzyż przydrożny i wieża kościoła dawnej pustelni w Czatachowej na tle sosnowego lasu.

Dawna Pustelnia Ducha Świętego w Czatachowej

Czatachowaok. 1 km od Czatachowej

Kamienny kościół z jurajskiego wapienia, dzwonnica i drewniane cele pustelników wśród sosen – miejsce o niezwykłej historii, od 2022 r. wyłączone przez archidiecezję z użytku liturgicznego.

Na zalesionym wzgórzu na wschodnim skraju Czatachowej, na wysokości ok. 400 m n.p.m., stoi zespół dawnej Pustelni Ducha Świętego. Jej początki sięgają wczesnych lat 90. XX wieku, kiedy paulin o. Stefan Legawiec za zgodą przełożonych osiadł tu, by prowadzić życie pustelnicze. Wkrótce dołączyli do niego kolejni eremici – każdy zamieszkał w osobnej, skromnej drewnianej celi z prostym piecem.

Z czasem obok pierwszej drewnianej kaplicy wyrósł kamienny kościół pw. Ducha Świętego z wieżą, brukowany dziedziniec, mur i okazała brama – wszystko z miejscowego wapienia, w dużej mierze wzniesione rękami samych pustelników. Kościół konsekrował 31 maja 2004 r. ówczesny metropolita częstochowski abp Stanisław Nowak. Wewnątrz zachowano starszą kaplicę.

W kolejnych latach o pustelni zrobiło się głośno w całej Polsce – najpierw za sprawą gromadzącej tłumy wspólnoty modlitewnej, a następnie sporu prowadzącego ją duchownego z władzami kościelnymi. Decyzją metropolity częstochowskiego z 2022 r. kościół wraz z kaplicą św. Antoniego i całym terenem jest do odwołania wyłączony z użytku liturgicznego, a obiekty noszą nazwę „kościół filialny pw. Ducha Świętego w Czatachowej”.

Dla turystów to przede wszystkim ciekawy przykład współczesnej architektury z jurajskiego kamienia wpisanej w las oraz punkt na szlakach pieszych, rowerowych i konnych, które prowadzą przez Czatachową.

Ważne dla pielgrzymów: status kanoniczny dawnej pustelni w Czatachowej

Zgodnie z komunikatem rzecznika Archidiecezji Częstochowskiej z 29 kwietnia 2022 r. metropolita częstochowski abp Wacław Depo decyzją z 29 marca 2022 r. ukarał ks. Daniela Galusa – kapłana prowadzącego działalność w dawnej pustelni – karą suspensy. Obejmuje ona zakaz sprawowania sakramentów i sakramentaliów, głoszenia Słowa Bożego oraz używania stroju duchownego. Jako powód kuria wskazała nieposłuszeństwo wobec decyzji biskupa i Stolicy Apostolskiej, fałszywe oskarżenia pod adresem przełożonych oraz prowadzenie działalności bez wiedzy i zgody biskupa.

Tą samą decyzją kościół pw. Ducha Świętego wraz z kaplicą św. Antoniego oraz cały teren tzw. Pustelni zostały do odwołania wyłączone z użytku liturgicznego, a obiekty otrzymały nazwę „kościół filialny pw. Ducha Świętego w Czatachowej”. Nie jest to więc obecnie miejsce kultu uznawane przez Archidiecezję Częstochowską. „Wspólnota «Miłość i Miłosierdzie Jezusa»” otrzymała zakaz używania określenia „katolicka”.

Według komunikatów kurii (z 29 kwietnia 2022 r., 3 października 2022 r. i 21 lipca 2025 r.) Eucharystia i inne sakramenty sprawowane przez suspendowanego kapłana są niegodziwe, a sakrament pokuty (spowiedź) oraz zawierane wobec niego małżeństwo – nieważne. Kuria przypomina, że wierni uczestniczący w takiej liturgii i korzystający z tych sakramentów „zaciągają ciężką winę moralną”. W liście do duchownego z 21 grudnia 2022 r., opublikowanym przez kurię, abp Depo napisał, że wierni korzystający z tych sakramentów „nie otrzymują łaski i popełniają grzech ciężki”.

W komunikacie z 21 lipca 2025 r. kuria podkreśliła, że kara suspensy jest prawomocna i obowiązująca (duchowny nie złożył w terminie odwołania), a w Stolicy Apostolskiej toczy się proces o wydalenie go ze stanu duchownego. Teren dawnej pustelni – według kurii własność archidiecezji – został wyłączony z użytku liturgicznego, „ponieważ stał się miejscem świętokradztwa i działalności o charakterze schizmatyckim”. Według doniesień mediów archidiecezja wystąpiła do Sądu Rejonowego w Myszkowie o eksmisję, a sprawa była w toku w 2026 r.

Gdzie uczestniczyć we Mszy św. i skorzystać ze spowiedzi w łączności z Kościołem? Najbliżej – ok. 7 km od Czatachowej – jest Sanktuarium Matki Bożej Leśniowskiej w Żarkach-Leśniowie, prowadzone przez ojców paulinów: Msze św. odprawiane są codziennie, a spowiedź – według informacji sanktuarium – jest możliwa przed każdą Mszą oraz w ciągu dnia. Czatachowa należy do parafii św. Apostołów Szymona i Judy Tadeusza w Żarkach (kościół w centrum miasta, ok. 6 km). Aktualne godziny nabożeństw podają strony lesniow.pl i parafiazarki.pl.

Źródła

Fot. Jerzy Opioła, Wikimedia Commons, CC BY-SA 4.0

Nocleg w pobliżu

Agroturystyka

TEST · Agroturystyka Pod Lipami

Czatachowa· 953 m stąd

Gospodarstwo z sadem, końmi i domowymi śniadaniami — cisza, skałki i szlak za płotem.

do 12 os.od85 zł / os./noc

Kemping / pole namiotowe Polecane

TEST · Kemping pod skałami

Mirów· 5,9 km stąd

Pole namiotowe i miejsca dla kamperów pod zamkiem w Mirowie, z miejscem na ognisko.

do 40 os.od35 zł / os./noc

Pokoje gościnne

TEST · Pokoje nad stawami

Złoty Potok· 6,1 km stąd

Pokoje z widokiem na stawy w Złotym Potoku — pstrągarnia i źródła na spacer.

do 8 os.

W pobliżu warto zobaczyć

Ruiny kamiennej strażnicy na szczycie wapiennej skały w Przewodziszowicach na tle błękitnego nieba z chmurami.

Zamki i warownie

Ruiny strażnicy w Przewodziszowicach

Żarki-Przewodziszowice · ok. 7 km od Czatachowej

Romantyczne ruiny XIV-wiecznej strażnicy na wapiennej skale – z legendą o rycerzu-rozbójniku i skarbach ukrytych w skalnych szczelinach.

Porośnięte mchem kamienne mury ruin zamku Ostrężnik pośród wysokich buków.

Zamki i warownie

Ruiny zamku Ostrężnik i rezerwat Ostrężnik

Ostrężnik · ok. 4 km od Czatachowej

Tajemnicze ruiny średniowiecznej warowni na skale w bukowym lesie – zaledwie 4 km od Czatachowej, z jaskinią i legendami o skarbach.

Widok z Lipówek na Olsztyn i ruiny zamku na wzgórzu, z wapienną skałą Urwista Turnia po prawej i burzowymi chmurami nad krajobrazem Jury.

Aktywnie

Szlak Orlich Gniazd

Ostrężnik (najbliższe wejście na szlak) · ok. 4 km od Czatachowej

Najsłynniejszy szlak Jury: czerwony, 163,9 km z Krakowa do Częstochowy przez zamki i rezerwaty. Najbliższe wejście masz w Ostrężniku, ok. 4 km od Czatachowej.