Czatachowa

Czatachowa leży w województwie śląskim, w powiecie myszkowskim i gminie Żarki, na Wyżynie Częstochowskiej – w północnej części Jury Krakowsko-Częstochowskiej. Zabudowa wsi znajduje się na wysokości ok. 360 m n.p.m., a otaczające ją zalesione wzgórza sięgają ponad 400 m.

Wieś leży na paśmie wapiennych wzgórz, które ciągnie się od Skałek Przewodziszowickich koło Żarek przez Czatachową i Trzebniów aż po Góry Gorzkowskie. W okolicznych lasach sosnowych i bukowych kryją się skały – m.in. na wzniesieniu Kaczmarka (ok. 382 m) i w grupie Laboratorium – a w nich kilkanaście niewielkich jaskiń i schronisk skalnych.

Kilka kilometrów na północ zaczyna się dolina Wiercicy z rezerwatami Ostrężnik i Parkowe oraz Złotym Potokiem, a na południowy zachód – Żarki z Leśniowem. Ciekawostką okolicy jest niewielka piaszczysta „pustynia”, przez którą prowadzi szlak pieszy z Przewodziszowic do Czatachowej.

Czatachowa istnieje co najmniej od XVI wieku. W dokumentach pojawia się w 1519 r. jako Czastachowa, potem jako Czastochowa i Cząstochova, a w 1533 r. już jako Czatachowa. Początkowo była wsią królewską, później szlachecką. W 1519 r. Marcin Myszkowski, dziedzic Mirowa i Żarek, zakładając prepozyturę w Żarkach, uposażył ją m.in. dziesięciną z ról sołtysich i karczemnych w Czatachowej.

W 1521 r. wieś nie była osadzona kmieciami, a w 1533 r. odnotowano w niej opuszczone role. Na nowo zasiedlił ją król w 1564 r. W 1581 r. Czatachowa leżała w powiecie lelowskim województwa krakowskiego, w parafii Leśniów, i należała do uposażenia zamku olsztyńskiego.

Po rozbiorach wieś znalazła się w zaborze rosyjskim. Według „Słownika geograficznego Królestwa Polskiego” w 1900 r. było tu 30 domów i 190 mieszkańców, 628 mórg ziemi włościańskiej, a w okolicy – ponad 3,6 tys. mórg lasów rządowych i trzy osady karczmarskie. 1 lipca 1926 r. Czatachową włączono do gminy Żarki. Dziś mieszka tu ok. 150 osób.

Najbardziej znanym obiektem wsi jest zespół dawnej Pustelni Ducha Świętego na zalesionym wzgórzu na wschodnim skraju Czatachowej (ok. 400 m n.p.m.). Jej początki sięgają wczesnych lat 90. XX wieku, gdy paulin o. Stefan Legawiec za zgodą przełożonych zamieszkał tu jako pustelnik. Dołączyli do niego kolejni eremici, a za aprobatą ówczesnego metropolity częstochowskiego abp. Stanisława Nowaka powstała Wspólnota Pustelników. Każdy z nich mieszkał w osobnej drewnianej celi; pierwszym miejscem modlitwy była mała drewniana kaplica.

Gdy kaplica przestała mieścić przybywających wiernych, pustelnicy własnymi rękami zbudowali z jurajskiego wapienia kościół pw. Ducha Świętego z wieżą, brukowanym dziedzińcem i bramą. Świątynię konsekrował 31 maja 2004 r. abp Stanisław Nowak.

W 2007 r. święcenia kapłańskie z przeznaczeniem do posługi we wspólnocie pustelników przyjął ks. Daniel Galus. Wokół niego od 2010 r. gromadziła się „Wspólnota Miłość i Miłosierdzie Jezusa”, której spotkania przyciągały wiernych z całej Polski. Archidiecezja wielokrotnie informowała, że wspólnota nie uzyskała kościelnego zatwierdzenia, a statuty Wspólnoty Pustelników wygasły 1 lipca 2016 r.

W 2020 r. kuria skierowała duchownego na półroczne rekolekcje w odosobnieniu i poleciła mu opuścić pustelnię; według archidiecezji nie podporządkował się tej decyzji. 20 grudnia 2020 r. kościół został kościołem filialnym parafii w Żarkach, a w 2022 r. metropolita nałożył na duchownego karę suspensy i wyłączył cały teren z użytku liturgicznego. Szczegóły – wraz ze źródłami – w ramce „Ważne dla pielgrzymów”.

Przez Czatachową prowadzą znakowane szlaki: niebieski pieszy Szlak Warowni Jurajskich (Mstów – Rudawa, ok. 152 km), żółty Szlak Żarecki (Trzebniów – Żarki – Woźniki, 35 km), czerwony Rowerowy Szlak Orlich Gniazd oraz pomarańczowy Transjurajski Szlak Konny PTTK. Ok. 4 km od wsi, w Ostrężniku, można wejść na czerwony Szlak Orlich Gniazd.

Niebieskim szlakiem w stronę Złotego Potoku dojdziesz do skał Laboratorium – wapiennych ścian do 12 m wysokości z kilkunastoma drogami wspinaczkowymi. Na sąsiednim wzniesieniu Kaczmarka stoją skały Kieł, Dziurawa, Verdon i Wampirek, a w skałach kryją się jaskinie i schroniska.

Niedaleko zaczynają się rezerwaty przyrody: Ostrężnik z ruinami średniowiecznego zamku i fragmentem naturalnej buczyny oraz Parkowe w dolinie Wiercicy, ze Źródłami Zygmunta i Elżbiety, Bramą Twardowskiego i Diabelskimi Mostami. To część Ostoi Złotopotockiej (Natura 2000) i Parku Krajobrazowego Orlich Gniazd.